بان ویزه
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
از معمول ترین روش های بیان مسائل در قرآن ، بیان قانون عمومی و پس از آن ذکر استثنائات است. برخی مسائل نسبت به یک چیز عمومیت دارند اما کلیت ندارند.
ان الانسان لفی خسر الا الذین امنو و عملو الصالحات یکی از بارزترین مثال ها در خصوص مساله ی فوق است. این آیه به طور عام انسان را در خسران معرفی می کند ولی تمام انسان ها مشمول این مساله نمی شوند . در اکثر آیات قرآن که به این شکل بیان شده اند کلمه ی الا، استثنائات را بیان می کند و پس از آن خصوصیات استثنا ها را مفصلا شرح می دهد.
***
یکی از هنرهایی که صریحا در قرآن به آن اشاره شده است هنر شعر و شاعری است . آیاتی که در خصوص شعر و شاعری هستند را می توان در دو دسته ذیل تقسیم بندی کرد.
- آیاتی که ادعای شعر بودن قرآن و شاعر بودن پیغمبر را نفی می کند.
- آیاتی که خصوصیات شعر و شاعران را بیان می کند.
صرف نظر از واکاوی معنا و تاریخچه و انواع شعر ، آیاتی که در مورد شعر و شاعری در قرآن آمده است را مورد بررسی قرار می دهیم. اما ذکر یک نکته ضروری ست که کلمه ی یشعرون از ریشه ی شعور و درک کردن نیز مکررا در قرآن آمده است مخصوصا زمانی که انسان ها را نکوهش می کند که ..... چرا درک نمی کنید؟ و معنای درک کردن و فهمیدن نزد سخندانان کاملا متفاوت است، کما اینکه فهم و شعور نیز دو کلمه ی متفاوت هستند که هر یک در جای خود به کار گرفته می شود.
کوتاه سخن اینکه نقش درک و احساس در مقوله ی شعر به مراتب بیشتر از شکل، نظم وحتی موسیقی آن است چنان که امروزه برخی اشعار- به خصوص در برخی زبان ها- از بی نظمی های منظم موسیقایی نیز برخوردارند.
***
بلکه گفتند که سخنان قرآن خواب و خیالی بی اساس است ، بلکه این کلمات را خود فرابافته بلکه شاعر بزرگی است و گر نه باید مانند پیغمبران گذشته آیت و معجزه ای برای ما بیاورد.
وَ يَقُولُونَ أَ إِنَّا لَتارِکُوا آلِهَتِنا لِشاعِرٍ مَجْنُونٍ صافات -36
و می گفتند: آیا ما به خاطر شاعر دیوانه ای دست از خدایان خود برداریم!
أَمْ يَقُولُونَ شاعِرٌ نَتَرَبَّصُ بِهِ رَيْبَ الْمَنُونِ طور- 30
بلکه گویند: شاعری است ماهر و ما حادثه مرگ او را انتظار داریم
وَ ما عَلَّمْناهُ الشِّعْرَ وَ ما يَنْبَغي لَهُ إِنْ هُوَ إِلاَّ ذِکْرٌ وَ قُرْآنٌ مُبينٌ یس – 69
و نه ما او را ( یعنی محمّد صلّی اللَّه علیه و آله و سلّم را ) شعر آموختیم و نه شاعری شایسته مقام اوست ، بلکه این کتاب چیزی جز ذکر الهی و قرآن روشن بیان خدا نیست.
وَ ما هُوَ بِقَوْلِ شاعِرٍ قَليلاً ما تُؤْمِنُونَ حاقه -41
و آن نه سخن شاعری است اندکی از شما مردم به آن ایمان می آورید.
وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ224أَ لَمْ تَرَ أَنَّهُمْ في کُلِّ وادٍ يَهيمُونَ225وَ أَنَّهُمْ يَقُولُونَ ما لا يَفْعَلُونَ226إِلاَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ ذَکَرُوا اللَّهَ کَثيراً وَ انْتَصَرُوا مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا وَ سَيَعْلَمُ الَّذينَ ظَلَمُوا أَيَّ مُنْقَلَبٍ يَنْقَلِبُونَ 227شعرا
و شاعران را گمراهان پیروی کنند.آیا ننگری که آنها خود به هر وادی حیرت سرگشته اند؟و آنها سخنان می گویند که عمل نمی کنند.مگر آن شاعران که اهل ایمان و نیکوکار بوده و یاد خدا بسیار کردند و برای از ستمی که در حق آنها شده به انتقام و دفاع برخاستند و آنان که ظلم و ستم کردند به زودی خواهند دانست که به چه کیفر گاهی بازگشت می کنند.
***
از مجموع آیات قرآن در خصوص شعر و شاعری می توان نتیجه گرفت:
- خداوند به حضرت محمد ( ص ) شعر نیاموخته و شاعری نیز شایسته ی مقام او نیست بلکه این کتاب ذکر و بیان روشن خداست و شعر نیست.
- شعر با خواب و خیالات بی اساس و هم چنین با کلمات از خود بافته متفاوت است.
- ارتباط بین شاعر و مجنون و حوادث به نظر می رسد قابل بررسی باشد.
- با توجه به عجین بودن شعر با احساس ، بسیاری از مردم از شعر پیروی می کنند که اکثرا گمراهند.
- شاعران در هر وادی حیرت سرگردانند و سخنانی می گویند که عمل نمی کنند مگر کسانی که اهل ایمانند و عمل صالح انجام می دهند و خدا را بسیار یاد می کنند و برای ستمی که به آن ها شده به پا خاسته اند.
با توجه به اینکه یکی از مذموم ترین کارها نزد خدا بیان سخنی است که به عمل نشود و به کسانی که ایمان آورده اند در این خصوص تذکر و هشدار می دهد و این مهم یکی از خصوصیات شعرا بیان شده است بنا بر این عمل به گفتار در شعر از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. در تبعیت از شاعران نیز می باست مواظب گمراهی و وادی های سرگردان آن باشیم و خصوصیات شعر و شاعران را بررسی کرده و با آگاهی از آن پیروی کنیم.
خدا به بندگان خود بشارت داده که کسانی که سخنان را می شنوند و از بهترین آن پیروی می کنند در حقیقت اولی الالباب هستند.
بنابر این شاخص هایی که می توان برای بررسی شعر و شاعری برگزید را می توان به صورت زیر فهرست کرد:
- ایمان شاعر به خدا و روز قیامت و ...
- عمل شاعر که می بایست صالح باشد
- ذکر خدا در شعر شاعر
- به پا خاستن شاعر در صورتی که به او ستمی شده باشد
- شناخت پیروان شاعر که گمراه نباشند
- عدم حیرت و سرگردانی شعر و شاعر
- عمل کردن شاعر به سخنانی که خودش می گوید.
برآیند شاخص های فوق را می توان اینطور بیان کرد که:
شعر – به مانند دیگر هنرها – اگر با شاخص های قرآنی مخصوصا یاد خدا مغایرت نداشته باشد خوب و در غیراینصورت بد است. استفاده ی از شعر به دلیل ارتباط آن با احساس بشر از دیرباز در کلام بزرگان معمول بوده و هست چنان که حضرت علی ( ع ) نیز در نهج البلاغه از برخی از اشعار بهره برده و شعری منسوب به ایشان نیز وجود دارد.
هر چند قدرت شعر در پرداخت روح بشر هیچ گاه به اندازه ی برخی دیگر از هنر ها نیست اما به جرات می توان گفت بسیاری از هدایت ها و گمراهی های بشر ، تحت تاثیر شعر صورت گرفته است و نقطه ی اوج این تاثیر پذیری را می توان در سرنوشت عاطفی انسان ها جست و جو کرد.
برچسب: شعر و شاعری در قرآن,
نویسنده: حامد حیدری